سرطان مثانه و درگیری سلول ‎های ادراری

سرطان مثانه و درگیری سلول ‎های ادراری

سرطان مثانه ششمین سرطان شایع از انواع سرطان است که بیشتر از سلولهای ادراری که داخل مثانه قرار دارند، شروع میشود. بیشتر سرطانهای مثانه در مراحل اولیه (زمانی که سرطان بسیار قابل‌درمان است) تشخیص داده میشوند، اما حتی سرطانهای مثانه در مراحل اولیه و بعد از درمان موفقیتآمیز، ممکن است دوباره عود (برگشت) داشته باشند. به همین دلیل افراد مبتلا به سرطان مثانه معمولاً تا سالها بعد از درمان به آزمایش و پیگیری نیاز دارند تا سرطان عود نکند. این نوع سرطان در بزرگسالان (۶۰ سال به بالا) تشخیص داده میشود. براساس موسسه ملی بهداشت، سرطان مثانه در مردان ۴ برابر بیشتر از زنان است و سالانه تقریباً ۴۵۰۰۰ مرد و ۱۷۰۰۰ زن به این بیماری مبتلا میشوند.

نشانه های سرطان مثانه

نشانههای سرطان مثانه ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • خون در ادرار: البته بعضی وقتها رنگ ادرار طبیعی به ‏نظر می‏رسد و با آزمایش میتوان تشخیص داد که در ادرار خون وجود دارد.
  • تکرر ادرار
  • بی‌اختیاری ادرار
  • ادرار دردناک
  • درد در زیر شکم
  • درد مفصل
  • کمر درد

انواع سرطان مثانه

انواع مختلفی از سلولهای مثانه میتوانند سرطانی شوند. نوع سلولی از مثانه که سرطان از آن شروع میشود، نوع سرطان مثانه را مشخص میکند. پزشکان از این اطلاعات برای تعیین این که کدام روش درمان میتواند مناسب باشد، استفاده می‏کنند. انواع سرطان مثانه عبارتند از:

  • کارسینومای اوروتلیال: کارسینومای اوروتلیال که قبلا کارسینوم سلولهای انتقالی نامیده میشد، در سلولهای داخلی مثانه قرار دارد. سلولهای ادراری با پر شدن مثانه منبسط و هنگام خالی شدن، منقبض میشوند. کارسینومای ادراری یکی از شایعترین نوع سرطان مثانه است.
  • سرطان سلول سنگفرشی: سرطان سلول سنگفرشی زمانی اتفاق میافتد که سلولهای نازک و مسطح سنگفرشی برای طولانی‌مدت در معرض عفونت قرار گرفته باشند. این نوع سرطان با تحریک مزمن مثانه همراه است. این نوع سرطان بسیار کم اتفاق میافتد و بیشتر در جاهایی که عفونت انگلی شیستوزومیازیس وجود دارد، دیده میشود.
  • آدنوکارسینوم: آدنوکارسینوم سلولهای غدههای ترشح‌کننده مخاط در مثانه را تشکیل میدهند. این نوع سرطان به خاطر التهاب مثانه و بسیار کم اتفاق میافتد.

مراحل سرطان مثانه

جراحان با گرفتن نمونه کوچکی از تومور، درجه و مرحله سرطان را تشخیص میدهند. به این کار بیوپسی میگویند. آسیبشناس نمونه را زیر میکروسکوپ بررسی کرده و درجه و مرحله سرطان را مشخص میکند. مراحل سرطان مثانه عبارتند از:

Ta: تومور در پوشش مثانه بوده و وارد هیچ کدام از لایههای آن نشده است.

Tis: یک لکه قرمز رنگ مخملی روی پوشش مثانه دیده میشود.

: تومور از لایه اول مثانه وارد لایه دوم شده اما هنوز به عضله آن نرسیده است.

: تومور در لایه عضلانی مثانه رشد کرده است.

: تومور از لایه عضلانی به بافتهای اطراف (معمولاً چربی اطراف مثانه) آن وارد شده است.

: تومور به قسمتهای اطراف مثانه (پروستات در مردان و واژن در زنان) وارد شده است.

عوامل موثر بر افزایش سرطان مثانه

عواملی که ممکن است خطر ابتلا به سرطان مثانه را افزایش دهند عبارتند از:

  • کشیدن سیگار: سیگار کشیدن باعث تجمع مواد شیمیایی مضر در ادرار شده و ممکن است به مخاط مثانه آسیب برساند؛ در نتیجه خطر ابتلا به سرطان مثانه را افزایش میدهد. از هر ۳ بیمار مبتلا به سرطان مثانه، ۱ مورد به خاطر استعمال دخانیات بوده است.
  • افزایش سن: سرطان مثانه در هر سنی ممکن است اتفاق بیفتد اما با افزایش سن، خطر ابتلا به آن افزایش پیدا میکند. این نوع سرطان بیشتر در افراد بالای ۶۰ سال اتفاق میافتد
  • جنسیت: مردان بیشتر از زنان به سرطان مثانه مبتلا می‏شوند.
  • قرار گرفتن در معرض بعضی از مواد شیمیایی: مواد شیمیایی مانند آرسنیک که در تولید رنگ، لاستیک، چرم، منسوجات و محصولات رنگی استفاده میشود، خطر ابتلا به سرطان مثانه را افزایش میدهند.
  • درمان سرطان قبلی: استفاده از داروی ضدسرطان سیکلوفسفامید یا پرتودرمانی (قسمت لگن) برای درمان سرطان، خطر ابتلا به سرطان مثانه را افزایش میدهد.
  • التهاب مزمن مثانه: عفونت یا التهاب مزمن ادراری (سیستیت)، خطر ابتلا به سرطان سلول‏های سنگفرشی را افزایش میدهد.
  • سابقه شخصی یا خانوادگی: اگر به سرطان مثانه مبتلا شده باشید احتمال این که دوباره به آن مبتلا شوید، زیاد است. اگر یکی از بستگان خونی شما (والدین، خواهر یا برادر) سابقه سرطان مثانه داشته باشد، ممکن است خطر ابتلا به سرطان مثانه را افزایش دهد.
  • مصرف کم مایعات: مصرف کم مایعات خطر ابتلا به سرطان مثانه را افزایش میدهد.
  • رژیم غذایی پرچرب: رژیم غذایی پرچرب خطر ابتلا به سرطان مثانه را افزایش میدهد.

عوامل موثر بر کاهش سرطان مثانه

هیچ روش تضمینی برای جلوگیری از سرطان مثانه وجود ندارد اما شما می‏توانید با انجام کارهای زیر خطر ابتلا به آن‏ را کاهش دهید:

  • سیگار نکشید.
  • اگر با مواد شیمیایی کار میکنید، احتیاط کرده و تمام دستورالعملها را دنبال کنید.
  • انواع میوهها و سبزیجات را در رژیم غذایی خود قرار دهید. آنتیاکسیدانهای میوهها و سبزیجات خطر ابتلا به سرطان مثانه را کاهش میدهد.
  • روزانه مقدار زیادی آب بنوشید.

آزمایش های تشخیص سرطان مثانه

برای تشخیص سرطان مثانه، آزمایشهای زیر انجام میشود:

  1. سیتولوژی ادرار: رنگ و محتوای ادرار شما بررسی میشود.
  2. سیستوسکوپی: پزشک برای دیدن داخل حفره مثانه شما؛ از لوله نازکی که در انتهای آن نور و دوربین (سیستوسکوپ) وجود دارد، استفاده میکند. او لوله نازک را از طریق مجرای ادرار به مثانه شما وارد میکند. معمولاً پزشک از سیستوسکوپ انعطاف‏پذیر و بی‏حسی موضعی برای معاینه شما در مطب استفاده میکند.
  3. سیستوسکوپی: این سیستوسکوپ انعطافپذیر نیست در نتیجه خم نمیشود. به دلیل بزرگ بودن آن، میتوان ابزار جراحی را از آن عبور داده و قسمتی از مجاری ادرار یا تومور مثانه را برداشت.
  4. آزمایش خون: عملکرد کبد و کلیه را آزمایش میکند.
  5. اسکن توموگرافی رایانهای: به عنوان اسکن CT یا CAT شناخته می‏شود که برای تشخیص سرطان بسیار مفید است.
  6. پیلوگرام رتروگراد: با استفاده از اشعه ایکس مثانه، حالبها و کلیهها بررسی میشوند.
  7. ام آر آی (MRI): در این آزمایش از یک میدان مغناطیسی قوی، امواج رادیویی و رایانهای برای تولید تصاویر دقیق از داخل بدن استفاده میشود.
  8. بیوپسی: پزشک با استفاده از یک ابزار کوچک از طریق مجرای ادرار، نمونه کوچکی از بافت مثانه را برای بررسی برمیدارد.

انواع درمان برای سرطان مثانه

انواع روش‏های درمانی که برای سرطان مثانه استفاده می‏شوند عبارتند از:

  • شیمی درمانی: از شیمی درمانی برای از بین بردن سلولهای سرطانی (با جلوگیری از رشد آنها) استفاده میشود. بیمار ممکن است از یک یا چند دارو به طور همزمان استفاده کند. عوارض جانبی شیمی درمانی به فرد و دوز مصرفی بستگی دارد، اما به طور کلی می‏تواند باعث خستگی، عفونت، حالت تهوع، ریزش مو، کاهش اشتها و اسهال شود. عوارض آن بعد از پایان درمان از بین می‏رود.
  • شیمی درمانی داخل مثانه: شیمی درمانی داخل مثانه (درون سلولی) توسط متخصص اورولوژی انجام میشود. در این نوع درمان، داروها از طریق کاتتر وارد مجاری ادرار شده و به مثانه میرسد. میتومایسین-سی، جمسیتابین (گمزار) و تیوتپا (تپادینا) داروهایی هستند که بیشتر برای شیمی درمانی داخل مثانه استفاده می‏شوند. داروهای دیگری که استفاده می‏شود شامل سیس پلاتین، دوکسوروبیسین و والروبیسین است.
  • ایمونوتراپی: این نوع درمان برای تقویت دفاع طبیعی بدن برای مبارزه با سرطان است. داروی این درمان از مواد ساخته شده توسط بدن یا در آزمایشگاه، برای بهبود عملکرد سیستم ایمنی بدن است که به صورت موضعی استفاده میشود. داروهای ایمونوتراپی شامل:
  • باسیلوس کالمت کورین: باکتری ضعیف شدهای به نام باسیلوس کالمت کورین است که از طریق کاتتر مستقیماً وارد مثانه میشود. این باکتری سیستم ایمنی بدن را تحریک میکند تا تومور را از بین ببرد. عوارض آن نشانههایی شبیه آنفولانزا، تب خفیف، لرز، خستگی، احساس سوزش و خونریزی از مثانه است.
  • اینترفرون: از این دارو برای درمان داخل مثانه استفاده میشود. اگر دارو باسیلوس کالمت کورین به تنهایی به درمان سرطان کمک نکند با این دارو ترکیب میشود.
  • بازدارنده: این داروها، پروتئینی به نام PD-۱ (سرکوب دستگاه ایمنی) را از بین برده و به طور مستقیم به سیستم ایمنی بدن در مبارزه با سرطان، کمک میکند. این درمان برای افرادی که نمیتوانند شیمی درمانی کنند یا تومورهایی دارند که بیانگر تعداد زیادی پروتئین PD-۱ است، مناسب است. عوارض جانبی این نوع درمان واکنشهای پوستی، نشانههایی شبیه آنفولانزا، اسهال و تغییر وزن است.
  • پرتو درمانی: از اشعه ایکس با انرژی بالا یا ذرات دیگر، برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده می‌شود. پرتودرمانی معمولاً به ‏خودی‏ خود به عنوان درمان اصلی سرطان مثانه در نظر گرفته نمیشود و ممکن است با شیمی درمانی ترکیب شود. برنامه پرتو درمانی معمولاً ترکیبی از درمانها است که در یک بازه زمانی انجام میشود.
  • درمان هدفمند: درمان هدفمند درمانی است که در آن ژن‏های خاص سرطان مثلاً پروتئین‏ها یا محیط بافتی که به رشد و بقای سرطان کمک می‏کند، مورد هدف قرار گرفته و از بین می‌روند. این درمان از رشد و گسترش سلولهای سرطانی جلوگیری میکند. یکی از این داروها اردافیتینیب است که از راه دهان (به صورت خوراکی) وارد بدن میشود. عوارض آن افزایش فسفات، زخم و خشکی دهان، احساس خستگی، تغییر در عملکرد کلیهها و کبد، جدا شدن ناخن، کاهش اشتها، تغییر حس چشایی، ریزش مو و کمبود گلبولهای قرمز است.
  • جراحی برای برداشتن مثانه: انواع مختلفی از جراحی برای سرطان مثانه وجود دارد. انواع جراحی برای درمان سرطان مثانه عبارتند از:
  • برداشت تومور مثانه از راه ادرار: از این راه برای تشخیص، مرحلهبندی و درمان سرطان استفاده میشود. قبل از شروع عمل، به بیمار داروی بیهوشی داده میشود تا دردی احساس نکند. جراح سیستوسکوپ را از طریق مجرای ادرار وارد مثانه کرده و تومور را با استفاده از ابزاری با یک حلقه سیم، لیزر یا فولگراسیون (برق با انرژی بالا) از بین میبرد.
  • سیستکتومی جزئی: اگر تومور فقط در قسمت خاصی از مثانه باشد، این نوع درمان میتواند مفید باشد. جراح آن قسمت از مثانه که تومور دارد و غدههای لنفاوی اطراف آن‏ را از بین میبرد. بعد از این جراحی مثانه شما نسبت به قبل کوچکتر می‎شود.
  • سیستکتومی رادیکال و تشریح غدد لنفاوی: اگر همه درمانها موفق نبودند، سیستکتومی رادیکال انجام میشود. در این نوع درمان کل مثانه‏، غدههای لنفاوی مجاور و قسمتی از مجاری ادرار برداشته میشود. در مردان ممکن است پروستات و در زنان ممکن است رحم، تخمدان‏ها، لوله‏های رحمی و بخشی از واژن برداشته شود.  غدههای لنفاوی لگن هم برای همه بیماران برداشته میشود. در این نوع درمان به جای یک برش بزرگ، چند برش کوچک ایجاد میشود و با استفاده از ابزارهای تلسکوپی یا رباتها، مثانه را خارج میکنند. این کار باید توسط یک متخصص بسیار باتجربه انجام شود تا جراحی بدون خطر و موفقیتآمیز باشد.
  • انحراف ادرار: اگر مثانه برداشته شود، باید روش جدیدی برای خروج ادرار باشد. یکی از این راهها این است که جراح قسمتی از روده کوچک یا بزرگ را برای هدایت ادرار بعنوان استوما (یک دهانه در خارج از بدن) استفاده می‏کند. بیمار برای خارج کردن ادرار به کیسه‏ متصل به استوما نیاز دارد. در این صورت بیمار باید بافت روده کافی داشته باشد. در اینجا برخی از روشهای انحراف ادرار که جراح شما ممکن است به بیمار پیشنهاد کند، وجود دارد:
  1. مجرای ایلئال: برای ساختن مجرای ایلئال، جراح قسمتی از روده شما را برداشته و از آن به عنوان یک دهانه استوما در سطح شکم استفاده میکند. کیسهای برای جمعآوری ادرار به آن متصل شده که شما چندین بار در روز کیسه را خالی میکنید. این سادهترین راه برای دفع ادرار بعد از جراحی مثانه است.
  2. کیسه پوستی: جراح یک کیسه در داخل بدن شما ایجاد میکند و به شما یاد میدهد که چگونه با کاتتر ادرار را از بدن خود خارج کنید.
  3. مثانه ارتوتوپیک: جراح یک کیسه شبیه مثانه برای ذخیره ادرار درست میکند. شما میتوانید ادرار خود را به همان روشی که قبل از جراحی خارج میکردید، از بدن خود خارج کنید. ممکن است گاهی لازم باشد از کاتتر برای خارج کردن ادرار استفاده کنید.

چگونه سرطان مثانه درمان میشود؟

پزشک با توجه به نوع، نشانه و مرحله سرطان و سلامت کلی شما تصمیم میگیرد که چه درمانی را انجام دهد.

  1. درمان در مرحله اول و دوم سرطان مثانه

در این مرحله‏ها ممکن است درمان به صورت جراحی برای برداشتن تومور از مثانه، شیمی درمانی یا ایمونوتراپی باشد.

  1. درمان مرحله سوم و چهارم سرطان مثانه
  • برداشتن قسمتی از مثانه و شیمی درمانی
  • برداشتن کل مثانه (سیستکتومی رادیکال) و جراحی برای جایگزین کردن راه جدید برای خروج ادرار از بدن
  • شیمی درمانی، پرتودرمانی یا ایمونوتراپی برای کوچک شدن تومور قبل از جراحی
  1. درمان مرحله پنجم سرطان مثانه
  • شیمی درمانی بدون جراحی برای بهبود نشانهها و افزایش طول عمر
  • برداشتن کامل مثانه (سیستکتومی رادیکال) و غدههای لنفاوی اطراف آن و جراحی برای ایجاد راه جدیدی برای خروج ادرار از بدن
  • شیمی درمانی، پرتو درمانی و ایمونوتراپی بعد از جراحی برای از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده یا بهبود نشانهها و افزایش طول عمر

عوارض سرطان مثانه

عوارض سرطان مثانه به نوع درمان بستگی دارد. بیمار باید قبل از درمان در مورد عوارض آن با پزشک یا متخصص صحبت کند تا بتواند آن را مدیریت کند. به طور کلی عوارض جانبی عبارت است از:

  • عفونت یا نشت ادرار بعد از سیستکتومی: بعد از ایجاد مثانه جایگزین، ممکن است گاهی وقتها بیمار نتواند ادرار خود را تخلیه کند.
  • تغییرات هورمونی: برای زنانی که هنوز یائسه نشدهاند، برداشتن تخمدان میتواند باعث گرگرفتی شود.
  • بهداشت باروری: وقتی پروستات برداشته میشود، مرد دیگر قدرت باروری ندارد. بعد از جراحی ممکن است مرد نتواند رابطه جنسی داشته باشد. با برداشتن رحم در زنان نیز زن دیگر نمیتواند بارور شود. اگر در جراحی قسمتی از واژن برداشته شود، ممکن است رابطه جنسی برای او دشوار باشد.
  • اختلال عملکرد جنسی: بعد از عمل سیستکتومی ممکن است مرد با اختلال نعوظ مواجه شود. گاهی اوقات می‏توان سیستکتومی محافظت‌کننده اعصاب را انجام داد. اگر این کار با موفقیت انجام شود، مردان ممکن است نعوظ طبیعی داشته باشند.

بهبودی و احتمال عود سرطان مثانه

بهبودی زمانی اتفاق میافتد که نتوان سرطان را در بدن تشخیص داد و هیچ نشانههایی هم از آن وجود نداشته باشد. بهبودی ممکن است دائم یا موقتی باشد. این نبود اطمینان از دائمی بودن درمان، باعث میشود بسیاری از بیماران نگران عود (برگشت) سرطان باشند. بهتر است بیمار برای آرامش خود در مورد احتمال عود سرطان با پزشک خود صحبت کند تا در صورت عود سرطان، آمادگی بیشتری داشته باشد. اگر سرطان بعد از درمان اصلی عود داشت، به آن سرطان راجعه میگویند.

سرطان ممکن است در همان مکان (عود موضعی)، در همان نزدیکی (عود منطقهای) یا در قسمت دیگری (متاستاز) برگردد. اگر این اتفاق بیفتد، آزمایشهای جدیدی شروع شده و پزشک در مورد گزینههای درمان با بیمار صحبت میکند. اگر سرطان در همان محل قبلی عود (برگشت) داشت، درمان همانند درمان اولیه است. اگر سرطان به صورت مکرر عود داشته باشد، ممکن است سیستکتومی انجام شود و اگر سرطان در خارج از مثانه عود کند با جراحی، دارو و پرتو درمانی درمان میشود.

کلام پایانی

سرطان مثانه یکی از انواع مختلف سرطان است که سلولهای ادراری را درگیر میکند. نشانههای آن شامل خون در ادرار، درد همراه با ادرار و کمردرد است. عواملی که باعث افزایش خطر ابتلا به سرطان مثانه میشود شامل سیگار کشیدن،سابقه خانوادگی، پرتودرمانی قبلی، عفونت‏های زیاد مثانه و قرار گرفتن در معرض بعضی از مواد شیمیایی است. بیشترین نوع سرطان مثانه، سرطان کارسینومای اوروتلیال (سلول انتقالی) است. تشخیص آن از طریق سیستوسکوپی با نمونه‌برداری از بافت انجام میشود. درمان به مرحله سرطان بستگی دارد و ممکن است ترکیبی از جراحی، پرتودرمانی، شیمی درمانی یا ایمونوتراپی باشد.

پست های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *