مدیریت عوارض جانبی کوتاه مدت شیمی درمانی

مدیریت عوارض جانبی کوتاه مدت شیمی درمانی

اگرچه شیمی درمانی یکی از روش‌ های مبارزه با سرطان است، اما عوارض جانبی کوتاه مدت و بلند مدتی را به دنبال دارد. واکنش هر فردی نسبت به این روش درمان سرطان متفاوت است و متعاقباً عوارض جانبی شیمی درمانی در افراد مختلف نیز متفاوت است.

یکی از راه‌ های کنترل عوارض جانبی کوتاه مدت شیمی درمانی، استفاده از دارو است. دارو هم می ‌تواند عوارض را از بین برده و هم این عوارض را تسکین دهد. علاوه بر استفاده از دارو، با رعایت نکاتی می ‌توان این عوارض جانبی را کنترل و مدیریت کرد. نکاتی برای مدیریت عوارض جانبی شیمی درمانی در ادامه بیان شده است.

  • خستگی شدید و کاهش انرژی
  • تغییر اشتها، داشتن حالت تهوع و یا استفراغ
  • یبوست یا اسهال
  • افزایش و یا کاهش وزن
  • ریزش مو
  • زخم‌ های دهان و گلو
  • تغییرات پوست و ناخن
  • تأثیر شیمی درمانی بر خون
  1. نکاتی برای مدیریت خستگی شدید و کاهش انرژی
  • فعالیت‌ های خود را به زمانی از روز موکول کنید که بیشترین سطح انرژی را دارید.
  • سعی کنید با استراحت منظم به بدن‌ تان فرصت بازیابی انرژی را بدهید.
  • زمانی را به ورزش کردن اختصاص دهید. تمرین ‌های سبک و نیمه سبک می‌ توانند خستگی ناشی از شیمی درمانی را کاهش دهند. در مورد تمرین ‌های مناسب با وضعیت‌ تان با پزشک و تیم درمانی ‌تان صحبت کنید.
  • پیشنهاد کمک اعضای خانواده، دوستان و همسایگان‌ تان را پذیرا باشید. آن‌ ها می توانند در اموری مانند خرید، رانندگی و کارهای منزل به شما کمک کنند.
  • اگر دارای فرزند هستید از افراد معتمد خانواده و دوستان ‌تان درخواست کنید که در طول جلسات شیمی درمانی از فرزندان شما مراقبت کنند.
  • برای مدیریت اضطراب و اختلال خواب ناشی از خستگی شدید، راهکارهایی پیدا کنید.
  • طب سوزنی را امتحان کنید. برخی مطالعات نشان داده است که طب سوزنی می‌ تواند در کاهش خستگی جسمی پس از شیمی درمانی مؤثر واقع شود.
  • در مورد اثرات شیمی درمانی با کارفرمای خود صحبت کنید. ممکن است به شما اجازه داده شود تا به صورت انعطاف پذیر در طی روند درمان و پس از آن به کار خود ادامه دهید. برای مثال، مرخصی گرفتن برای چند هفته، کاهش ساعت ‌های کاری و یا کار کردن در خانه.
  • با پزشک‌ تان در خصوص خستگی شدید ناشی از پایین بودن سطح گلبول‌ های قرمز صحبت کنید.
  1. نکاتی برای روبرو شدن با تغییر اشتها، داشتن حالت تهوع و استفراغ

مدیریت از دست دادن اشتها

  • هر چیزی را که مایل به خوردن آن هستید بخورید. بهتر است به جای خوردن وعده‌ های غذایی حجیم و بزرگ از میان وعده‌ های منظم استفاده کنید.
  • سعی کنید روزهایی که اشتها دارید تا می‌ توانید غذا بخورید.
  • از خوردن غذاهایی با طعم و بوی قوی خودداری کنید. آماده سازی غذا از قبل برای روزهایی که حس آشپزی کردن ندارید ایده خوبی است.
  • اگر تمایلی به خوردن غذاهای سفت ندارید، غذاهای آبکی را با پودر شیر، ماست، تخم مرغ و عسل غنی کنید.
  • بدون توصیه پزشک ‌تان از مکمل‌ های غذایی استفاده نکنید. چرا که برخی از این مکمل‌ ها می‌ توانند با درمان ‌تان تداخل داشته باشند.
  • از یک مشاور تغذیه برای داشتن یک برنامه غذایی مناسب در طول روند شیمی درمانی و دوران بهبودی کمک بگیرید.

مدیریت حالت تهوع

  • قبل از جلسه درمانی ‌تان، سعی کنید غذایی سبک و بدون ادویه جات مصرف کنید.
  • سعی کنید تا جایی که می ‌توانید مایعات بنوشید تا از کم آبی بدن ‌تان جلوگیری شود. اگر نتوانستید حالت تهوع و استفراغ خود را کنترل کنید فوراً با پزشک ‌تان و یا بیمارستان تماس بگیرید. ممکن است برای جایگزین کردن مایعات از دست رفته بدن تان به سرم نیاز داشته باشید.
  • در طول روز مایعات کافی بنوشید. مکیدن قالب یخ نیز مؤثر است. اگر آب مزه خوشایندی ندارد، عصاره یا شربت زنجبیل به آن اضافه کنید.
  • اگر دل پیچه دارید می ‌توانید از نوشیدنی ‌های گازدار مانند آب گازدار و یا آبجو با طعم زنجبیل استفاده کنید.
  • اگر با حالت تهوع از خواب بیدار می‌ شوید، به جای پرهیز از خوردن غذا بهتر است یک تکه بیسکویت خشک و یا نان تست مصرف کنید.
  1. نکاتی برای مدیریت تغییر اجابت مزاج

یبوست

  • غذاهای فیبردار بیشتری مصرف کنید. برای مثال، نان و پاستای سبوس‌دار، سبوس غلات، میوه، سبزیجات، آجیل و غلات.
  • نوشیدن مایعات زیاد (هم سرد و هم گرم). نوشیدن آب میوه ‌هایی مانند سیب، گلابی و خوردن آلو بخارا.
  • انجام تمرین‌ های سبک مانند پیاده روی.
  • استفاده از یک مکمل فیبری یا ملین با تشخیص پزشک.
  • ممانعت از استفاده از شیاف و یا تنقیه که می‌ توانند عامل عفونت باشند.
  • چنان ‌چه دچار یبوست هستید اجازه دهید تیم درمانی ‌تان در این مورد مطلع باشند و به شما کمک کنند.

اسهال

  • سعی کنید غذاهای بی‌ مزه و کم ادویه مانند برنج پخته شده بخورید. از خوردن غذاهای ادویه دار، محصولات سبوس ‌دار، غذاهای سرخ شده و چرب، سس برنج، سبزیجات و میوه ‌های خام با پوست خودداری کنید.
  • از نوشیدن الکل، آب میوه، نوشیدنی‌ های ملایم، چای یا قهوه غلیظ و  خوردن محصولات لبنی خودداری کنید.
  • به اندازه کافی آب بنوشید تا مایعات از دست رفته بدن ‌تان به خاطر اسهال جایگزین شوند.
  • اگر اسهال ‌تان شدید است حتماً تیم درمانی ‌تان را از این مسئله مطلع کنید. اسهال شدید می‌ تواند باعث کم آبی بدن شود و ممکن است نیاز به بستری شدن در بیمارستان داشته باشید.
  1. نکاتی برای مدیریت ریزش مو

خنک کردن پوست سر

افراد می ‌توانند روند ریزش مو را کاهش داده و یا از آن جلوگیری کنند. این کار می‌ تواند با استفاده از” کلاه سرد ” انجام گیرد. این نوع کلاه جریان خون را به طور موقت کاهش داده، بنابراین مقدار کمتری از داروی شیمی درمانی به پوست سرتان می‌ رسد. کلاهی بر روی سر شما گذاشته می ‌شود که به یک سیستم خنک کننده متصل است و با مایعات خنک پر می‌ شود. این کلاه در زمان دریافت شیمی درمانی مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

کنترل ریزش مو

  • مو و پوست سر خود را تمیز نگه دارید. از یک شامپوی سر ملایم مانند شامپو بچه استفاده کنید. قبل از استفاده از هر نوع محصول مراقبتی پوست یا مو، با پرستارتان صحبت کنید.
  • موی سر خود را به آرامی شانه کنید.
  • برای خانواده و دوستان‌ تان، خصوصاً بچه ‌ها توضیح دهید که شیمی درمانی ممکن است باعث ریزش مو شود.
  • قبل از ریزش مو- خصوصاً اگر موهای بلندی دارید- آن را کوتاه کنید.  کوتاه کردن مو  به برخی افراد حس کنترل بهتری می‌ دهد.
  • هنگام خواب می ‌توانید از یک کلاه نخی سبک استفاده کنید تا در شب احساس سرما نکنید.
  • روبالشتی از جنس نخ، ساتن یا پلی استر انتخاب کنید. روبالشتی از جنس نایلون می تواند باعث سوزش پوست سر شود.
  • با آرایشگر خود صحبت کنید تا مدل موی مناسبی برای شما انتخاب کند. چنان چه تمایل به رنگ کردن موهای خود دارید شش ماه پس از شیمی درمانی از رنگ مو با پایه گیاهی و یا فاقد مواد شیمیایی استفاده کنید.
  • اگر دچار ریزش مژه شده‌ اید، برای حفاظت از چشم‌ های ‌تان در مقابل گرد و خاک و نور آفتاب در فضای بیرون، از عینک آفتابی استفاده کنید.
  • می‌ توانید هنگام بیرون رفتن از یک کلاه گیس، کلاه، و یا روسری استفاده کنید و یا این که بدون داشتن پوشش بر روی سرتان بیرون بروید. هر جور که احساس راحتی می‌ کنید عمل کنید. اگر تمایل دارید که بدون پوشش بر روی سرتان بیرون بروید، حتماً در مقابل سرما و تابش خورشید از پوست سر خود محافظت کنید.
  1. نکاتی برای مدیریت زخم ‌های دهان و گلو
  • قبل از ملاقات با دندانپزشک هرگونه مسئله مرتبط با دندان‌ های ‌تان را با متخصص سرطان در میان بگذارید.
  • از یک مسواک نرم برای تمیز کردن دندان‌ های‌ تان استفاده کنید.
  • ۴ مرتبه در روز دهان خود را با آب گرم و یک قاشق چایخوری نمک یا جوش شیرین شستشو دهید. از دهان‌ شویه ‌های حاوی الکل استفاده نکنید.
  • در طول جلسات شیمی درمانی با مکیدن یخ از زخم‌ های دهان جلوگیری کنید.
  • اگر دهان شما خشک است مایعاتی مانند آب بنوشید و غذاهای آبکی مانند سوپ بخورید.
  • غذاها را خرد و تکه تکه کنید تا خوردن آن‌ ها آسان ‌تر باشد. از اسموتی‌ های میوه و ماست استفاده کنید.
  • از خوردن نوشیدنی ‌های الکلی و کشیدن سیگار اجتناب کنید. همچنین از خوردن غذاهای خیلی داغ، ادویه دار، اسیدی و سفت مانند آجیل ‌ها خودداری کنید. تمام این موارد می ‌توانند زخم‌ های دهان را بدتر کنند.
  1. نکاتی برای روبه رو شدن با تغییرات پوست و ناخن‌
  • از یک صابون و یا کرم مرطوب کننده ملایم برای پوست‌ تان استفاده کنید. پس از دوش گرفتن، به آرامی پوست بدن ‌تان را خشک کنید و از مالیدن حوله بر روی پوست خود اجتناب کنید.
  • از یک لوسیون یا کرم مرطوب کننده برای کمک به رفع خشکی پوست استفاده کنید.
  • لباس ‌های گشاد و آزاد بپوشید. لباس ‌هایی انتخاب کنید که از الیاف نخی به جای الیاف پشمی ضخیم و یا مصنوعی درست شده ‌اند.
  • لباس‌ های‌ تان را با مواد شوینده مناسب برای پوست‌ های حساس شستشو دهید.
  • از شیو کردن و یا اپیلاسیون پوست ‌تان تا زمان بهبودی خودداری کنید.
  • از پوست ‌تان در مقابل اشعه آفتاب وقتی سطح UV عدد سه به بالا است حفاظت کنید. از کرم ضد آفتاب با SPF بالا (+۵۰)، کلاه ‌های دارای لبه پهن و عینک آفتابی استفاده کنید و سعی کنید در سایه بمانید. این توصیه‌ ها برای همه افراد کاربرد دارند، خصوصاً برای کسانی که شیمی درمانی دریافت می ‌کنند.
  • اگر پوست شمادر ناحیه‌ ای که سرم (IV) استفاده شده است، قرمز و یا زخم شد، فوراً به پزشک و یا پرستارتان اطلاع دهید.
  • از شنا کردن در استخرهای حاوی کلر ممانعت کنید چرا که آب می ‌تواند تغییرات پوستی شما را بدتر کند.
  1. نکاتی برای مواجه شدن با تأثیرات شیمی درمانی بر خون

جلوگیری از ابتلا به عفونت

  • در مورد استفاده از واکسن آنفولانزا با پزشک تان صحبت کنید.
  • از افراد نزدیک به خود بخواهید که واکسن آنفولانزا بزنند.
  • از اعضا خانواده و دوستان خود که دچار سرماخوردگی، آنفولانزا یا هر نوع بیماری عفونی واگیرداری هستند بخواهید که تا زمان بهبودی شما را ملاقات نکنند.
  • تا جایی که امکان دارد از ملاقات افرادی که از سلامت جسمانی کافی برخوردار نیستند خودداری نمایید.
  • از حضور در جاهای شلوغ مانند مراکز خرید و یا سرویس‌ های حمل ونقل عمومی در ساعات اوج شلوغی خودداری کنید.
  • قبل از آماده کردن و خوردن غذا و بعد از استفاده از سرویس بهداشتی، حتماً دست های خود را با آب و صابون بشویید.
  • برای جلوگیری از مسمومیت و بیماری‌ های ناشی از خوردن غذا، در آماده سازی و تهیه غذا دقت لازم را به عمل آورید.
  • غذاهای کاملاً پخته شده و تازه مصرف کنید. از خوردن ماهی خام، غذاهای دریایی، گوشت و تخم مرغ خودداری کنید. قبل از خوردن میوه و سبزیجات، آن ‌ها را به دقت بشویید.

مدیریت کاهش پلاکت خون

  • هنگام استفاده از اشیاء برنده مانند قیچی، سوزن، چاقو و تیغ مراقب باشید چرا که ممکن است یک زخم سطحی به آسانی خونریزی کند. برش ‌های سطحی همچنین می توانند محلی برای شروع ابتلا به عفونت باشند.
  • برای اصلاح صورت خود از ریش تراش برقی استفاده کنید تا احتمال ایجاد زخم‌ ها و برش‌ های سطحی را کاهش دهید.
  • در هنگام باغبانی برای ممانعت از برش و ابتلا به عفونت، از دستکش‌ های ضخیم استفاده کنید.
  • از خمیردندان مخصوص لثه‌ های حساس استفاده کنید.
  • در داخل و خارج از منزل از کفش‌ های راحت و گشاد استفاده کنید تا احتمال بروز برش بر روی پاهای ‌تان را کاهش دهید.
  • چنان‌ چه  دچار خونریزی شدید، به مدت ده دقیقه محل خونریزی را فشار دهید و در صورت نیاز باندپیچی کنید. در صورت بروز مشکلات خونریزی با پزشک‌ تان صحبت کنید.

مدیریت عوارض جانبی کوتاه مدت شیمی درمانی می‌ تواند در بهبود و تسکین این عوارض بسیار مؤثر باشد. این عوارض معمولاً به صورت کوتاه مدت هستند و پس از اتمام شیمی درمانی بهبود می‌ یابند.

پست های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *