همه چیز درباره سرطان پانکراس (لوزالمعده): از تشخیص تا درمان

همه چیز درباره سرطان پانکراس (لوزالمعده): از تشخیص تا درمان

سرطان پانکراس (لوزالمعده) از بافت‌های لوزالمعده شروع میشود. پانکراس آنزیمهایی تولید میکند که به هضم غذا کمک کرده و با ترشح هورمونهایی (انسولین و گلوکاگون) قند خون را کنترل میکند. سرطان پانکراس در مراحل اولیه نشانهای ندارد زیرا تا قبل از انتشار به بقیه اندامها، نشانهای ایجاد نمیکند. این نوع سرطان، زمانی اتفاق میافتد که تغییراتی (جهش) در دی ان ای (DNA) سلولهای پانکراس ایجاد شود. جهش باعث رشد غیرقابل کنترل سلولهای غیرطبیعی شده که با تجمع آنها تومور ایجاد میشود. اگر این سلولهای سرطانی درمان نشوند، به اندامهای اطراف یا با کمک رگهای خونی به اندامهای دور دست بدن گسترش پیدا میکنند. سرطان پانکراس چهارمین علت مرگ‏ومیر زنان و مردان به‏خاطر سرطان بوده که خیلی کم قبل از ۴۰ سالگی اتفاق می‏افتد بلکه بیشتر در افراد بالای ۷۰ سال دیده میشود.

نشانههای سرطان پانکراس (لوزالمعده)

سرطان پانکراس (لوزالمعده) یکی از انواع سرطان است که اغلب تا پیشرفت بیماری، نشانهای ندارد. نشانهها در مراحل پیشرفته ممکن است به شکل زیر باشد:

  • درد قسمت بالایی و میانی شکم و پهلو
  • کمر درد
  • اشتها نداشتن و کاهش وزن
  • سوء هاضمه (سوزش معده)
  • حالت تهوع با یا بدون استفراغ
  • زرد شدن پوست و سفیدی چشم
  • اسهال یا یبوست شدید
  • مدفوع به رنگ روشن
  • ادرار تیره رنگ
  • خارش پوست
  • دیابت
  • لخته شدن خون
  • افت قند خون
  • افزایش قند خون (هیپرگلیسمی)
  • تاری دید و خستگی

انواع سرطان پانکراس (لوزالمعده)

دو نوع سرطان پانکراس (لوزالمعده) وجود دارد:

  • آدنوکارسینومای پانکراس (لوزالمعده): حدود ۹۵ درصد سرطان پانکراس، از نوع آدنوکارسینومای است که در سلولهای برونریز پانکراس ایجاد میشود. اکثر سلولهای پانکراس از نوع برونریز بوده که آنزیمهای پانکراس را میسازند یا مجاری پانکراس را تشکیل میدهند.
  • تومورهای نورو اندوکرین پانکراس (لوزالمعده): این نوع سرطان، کمتر اتفاق میافتد. سرطان نورو اندوکرین در سلولهای درونریز پانکراس ایجاد میشود. این سلولها وظیفه تولید هورمون (انسولین و گلوکاگون) برای تنظیم قند خون را برعهده دارند.

عوامل مؤثر بر  افزایش خطر ابتلا به سرطان پانکراس (لوزالمعده)

عواملی که ممکن است خطر ابتلا به سرطان پانکراس را افزایش دهند عبارتند از:

  • التهاب مزمن پانکراس (پانکراتیت)
  • سابقه خانوادگی (دیابت، سرطان پانکراس، سرطان رحم، سرطان تخمدان)
  •  سندروم ژنتیکی (سندروم نئوپلازی غده‌های درون‌ریز نوع ۱، سرطان روده بزرگ غیر پلیپوزیتی، سندروم فون هیپل-لینداو، سندروم پوتز-جگرز، سندروم ملانوم چندگانه آتیپیک، سندروم آتاکسی-تلانژکتازی)
  • دیابت
  • افزایش سن
  • رژیم غذایی با چربی بالا
  • چاقی
  • کار با سموم دفع آفات و مواد شیمیایی
  • سیگار کشیدن

عوامل موثر بر کاهش خطر ابتلا به سرطان پانکراس (لوزالمعده)

عواملی که ممکن است خطر ابتلا به سرطان پانکراس را کاهش دهند عبارتند از:

  • رژیم غذایی سالم: داشتن یک رژیم غذایی مملو از میوهها، سبزیجات و غلات سبوسدار ممکن است به شما در کاهش خطر ابتلا به سرطان پانکراس کمک کند.
  • وزن سالم: اگر وزن شما سالم باشد، آنرا حفظ کنید. اگر اضافه وزن دارید، در هفته ۰.۵ تا ۱ کیلوگرم وزن خود را کم کنید. ورزش روزانه با رژیم غذایی مملو از میوهها، سبزیجات و غلات سبوسدار به کاهش وزن شما کمک میکند.
  • نکشیدن سیگار: اگر سیگار میکشید با کمک راهنماییها پزشک خود (مانند تجویز داروهای جایگزین نیکوتین) آنرا ترک کنید.

تشخیص سرطان پانکراس (لوزالمعده)

سرطان پانکراس، معمولاً با آزمایشها و روشهایی تشخیص داده میشود که از پانکراس و اطراف آن عکس گرفته شود. به فرآیند استفاده شده برای فهمیدن این که آیا سلولهای سرطانی داخل و اطراف پانکراس گسترش پیدا کرده است  یا خیر، مرحله بندی گفته میشود. روش‏های تشخیص و مرحله بندی سرطان پانکراس (لوزالمعده)، همزمان انجام میشود. برای برنامه‏ریزی درمان، دانستن مرحله بیماری و این که آیا با جراحی می‏توان سرطان پانکراس را برداشت یا نه، مهم است. این روشها عبارتند از:

  • معاینه جسمی و سابقه سلامتی: معاینه بدن، برای بررسی علائم عمومی سلامتی مانند بررسی علائم توده یا هر چیز غیرعادی است. همچنین عادتهای بهداشتی، بیماریها و معالجههای گذشته بیمار نیز بررسی میشوند.
  • مطالعات شیمی خون: در این روش مقدار بیلیروبین خون که بافتها و اندامهای بدن آن‏را در خون آزاد میکنند، اندازهگیری میشود. اگر مقدار بیلیروبین خون بالاتر یا پایینتر از حد طبیعی خود باشد، نشانه بیماری است.
  • آزمایش تومور مارکر: روشی است که در آن نمونه خون ، ادرار یا بافت بررسی می‌شود تا مقدار آنتی ژن  CA ۱۹-۹و آنتی‏ژن کارسینوآمبریونیک  (CEA) ساخته شده توسط اندام‌ها، بافت‌ها و یا سلولهای تومور اندازهگیری شود. اگر فرد به سرطان مبتلا شده باشد، مقدار این آنتی ژن‌ها بیش‌تر از مقدار معمول آن خواهد بود.
  • تصویربرداری مغناطیسی (MRI): روشی که در آن با استفاده از آهنربا، امواج رادیویی و کامپیوتر میشود تصاویر دقیقی از داخل بدن تهیه کرد.
  • سیتی اسکن: در این روش میتوان با اشعه ایکس تصاویر دقیقی از داخل بدن در اندازه و زاویههای مختلف گرفت.
  • توموگرافی با انتشار پوزیترون (اسکن PET): در این روش سلولهای تومورهای بدخیم تشخیص داده میشوند. در این روش مقدار کمی گلوکز رادیواکتیو (قند) به بدن تزریق میشود. اسکنر PET به دور بدن میچرخد تا تصویری از محل مصرف گلوکز بگیرد. در این تصویر، سلولهای تومورهای بدخیم به رنگ روشن هستند زیرا بسیار فعال بوده و گلوکز زیادی مصرف میکنند. اسکن PET و سی‏تی اسکن ممکن است همزمان انجام شود که به آن PET-CT گفته می‏شود.
  • سونوگرافی شکمی: از سونوگرافی برای گرفتن عکس از داخل شکم استفاده میشود. از مبدل اولتراسوند برای هدایت امواج صوتی با انرژی بالا استفاده میشود.
  • کلانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد آندوسکوپیک: در این روش از اشعه ایکس برای باز کردن مجاری استفاده میشود. گاهی سرطان پانکراس (لوزالمعده) باعث تنگ، مسدود یا کند شدن جریان صفرا (جریان صفرا از کبد به کیسه صفرا و از کیسه صفرا به روده کوچک) در مجاری شده و باعث زردی میشود. آندوسکوپ (یک لوله نازک و سبک) از دهان به مری و از مری به معده (قسمت اول روده کوچک) وارد میشود سپس یک کاتتر (لوله کوچکتر) از طریق آندوسکوپ وارد مجاری پانکراس میشود. کاتتر رنگی را به مجاری تزریق میکند که با اشعه ایکس از آن عکس‏برداری میشود. اگر تومور راه مجاری را بسته باشد، یک لوله ریز به داخل مجرا فرستاده میشود تا راه آن باز شود.
  • کلانژیوگرافی از راه پوست: در این روش از اشعه ایکس برای گرفتن عکس از کبد و مجاری استفاده میشود. یک سوزن نازک از زیر دندهها وارد کبد میشود. رنگی به کبد یا مجاری صفراوی تزریق شده، از آن عکسبرداری میشود. اگر مجاری بسته (انسداد) شده باشد، یک لوله نازک و انعطاف پذیر به نام استنت در کبد گذاشته می‏شود تا صفرا را به روده کوچک یا کیسه جمع آوری خارج از بدن تخلیه کند.
  • لاپاراسکوپی: یک روش جراحی برای بررسی نشانههای بیماری در اندامهای داخلی بدن است. در این روش برشهای کوچکی در دیواره شکم ایجاد شده و لاپاراسکوپ (لوله نازک) وارد یکی از برشها میشود. لاپاراسکوپ ممکن است در انتهای یک پروب سونوگرافی قرار بگیرد تا امواج صوتی پر انرژی را وارد اندام‏های داخلی مانند پانکراس (لوزالمعده) کند. به این روش سونوگرافی لاپاراسکوپی گفته میشود. از برشهای دیگر برای گرفتن نمونههای بافتی از پانکراس یا مایعات شکم برای بررسی شکم استفاده میشود.
  • بیوپسی: از این روش برای از بین بردن سلول‏ها یا بافتهای سرطانی استفاده میشود. یک سوزن ظریف یا یک سوزن هسته‏ای ممکن است با اشعه ایکس یا سونوگرافی به لوزالمعده وارد شود تا سلول‏های سرطانی را از بین ببرد. ممکن است تومور با لاپاراسکوپی یا جراحی برداشته شود.

مراحل سرطان پانکراس (لوزالمعده)

سرطان پانکراس (لوزالمعده) به چهار مرحله زیر تقسیم میشود:

  1. مرحله اول

در این مرحله سلولهای غیرطبیعی در پوشش پانکراس قرار دارند. این سلولها ممکن است سرطانی شده و به بافتهای اطراف حمله کنند.

  1. مرحله دوم

تومور سرطانی فقط در پانکراس بوده و اندازه آن ۲ سانتی‌متر یا کوچکتر است. اندازه تومور بزرگتر میشود اما بیشتر از ۴ سانتیمتر نمیشود.

  1. مرحله سوم

تومور به غدههای لنفاوی اطراف یا رگ‏های خونی نزدیک پانکراس گسترش پیدا میکند.

  1. مرحله چهارم

در این مرحله تومور به قسمت‏های دیگر بدن مانند کبد، ریه، حفره صفاقی (حفره بدن که بیشتر اندام‏های شکم را در خود نگه میدارد) گسترش پیدا میکند.

درمان سرطان پانکراس (لوزالمعده)

درمان‏های مختلفی برای سرطان پانکراس (لوزالمعده) وجود دارد. بطور کلی پنج نوع درمان وجود دارد که عبارتند از:

  • عمل جراحی: برای انجام این روش، محل و مرحله سرطان بسیار مهم است چون با این روش تومور اصلی برداشته میشود پس اگر سرطان به بقیه قسمتهای بدن گسترش پیدا کرده باشد، این روش مناسب نیست. برای برداشتن تومور، یکی از این جراحیها انجام میشود:
  • جراحی ویپل (Whipple): در این روش ابتدای پانکراس، کیسه صفرا، بخشی از معده، بخشی از روده کوچک و مجاری صفرا برداشته میشود. مقداری از پانکراس (لوزالمعده) برای آنزیمهای گوارشی و انسولین باقی میماند.
  • پانکراتکتومی کامل: در این روش کل پانکراس، بخشی از معده، بخشی از روده کوچک، مجاری صفرا، کیسه صفرا، طحال و غدههای لنفاوی اطراف برداشته میشود.
  • پانکراتکتومی دیستال: در این روش قسمت میانی و انتهایی پانکراس برداشته میشود. اگر سرطان به طحال سرایت کرده باشد، طحال برداشته میشود.
  • بای پس صفراوی: اگر سرطان مجاری صفراوی را مسدود کند و صفرا در کیسه صفرا جمع شود، پزشک کیسه صفرا یا مجاری صفرا را برش داده به روده کوچک میدوزد تا مسیر جدیدی برای خروج صفرا بهوجود آید.
  • قرار دادن استنت در آندوسکوپی: اگر تومور در مجاری صفرا بوده و آن را مسدود کرده باشد، ممکن است از یک استنت (لوله نازک) برای باز کردن مجاری و تخلیه صفرا استفاده شود.
  • بای پس معده: اگر تومور مانع جریان غذا از معده شود، ممکن است معده مستقیماً به روده کوچک دوخته شود تا بیمار بتواند به خوردن عادی خود ادامه دهد.
  • پرتو درمانی: در این روش با استفاده از اشعه ایکس یا دیگر پرتوهای پرانرژی، سلولهای سرطانی از بین رفته یا از رشد آنها جلوگیری میشود. اگر پانکراس به قسمتهای دیگر بدن گسترش پیدا کرده باشد، باید از روشهای درمانی دیگر استفاده کرد.
  • شیمی درمانی: در این روش با استفاده از داروهایی، رشد سلولهای سرطانی متوقف شده یا سلولهای سرطانی از بین میروند. شیمی درمانی هم از طریق دهان (خوراکی) و هم از طریق تزریق به عضله انجام میشود. داروها وارد جریان خون شده و به سلولهای سرطانی میرسند. در شیمی درمانی ترکیبی، بیشتر از یک داروی سرطان استفاده میشود.
  • کمورادیوتراپی: برای افزایش تاثیر پرتو درمانی و شیمی درمانی، هر دو این درمانها ترکیب شده و بصورت همزمان استفاده میشود.
  • درمان هدفمند: در این روش از داروها و روشهای دیگری برای پیدا کردن و حمله به سلولهای سرطانی استفاده میشود. درمان هدفمند نسبت به پرتودرمانی و شیمی درمانی ممکن است آسیب کمتری به سلولهای طبیعی وارد کند. مهارکننده‏های تیروزین کیناز (TKI) داروهای درمانی هدفمندی هستند که رشد تومورها را متوقف میکنند. ارلوتینیب نوعی تیروزین کیناز است که برای درمان سرطان لوزالمعده استفاده میشود.

درمان درد سرطان پانکراس (لوزالمعده)

تومور سرطان میتواند به اعصاب یا اندامهای اطراف پانکراس فشار وارد کند. اگر داروی ضد درد کافی نباشد، از روشهای درمانی روی اعصاب شکم استفاده میشود. پزشک ممکن است دارو را به اعصاب آسیب دیده تزریق کرده یا اعصاب را برش دهد. شیمی درمانی یا پرتو درمانی میتواند به تسکین درد کمک کند.

کلام پایانی

سرطان پانکراس (لوزالمعده) زمانی اتفاق میافتد که سلولهای پانکراس؛ بدون کنترل، شروع به رشد کرده و به شکل توده یک جا جمع شوند. این سلولها میتوانند به قسمتهای دیگر بدن رفته و آنها را درگیر کنند. نشانههای سرطان پانکراس (لوزالمعده) به شکل زردی پوست، شکم یا کمر درد، کاهش وزن و اشتها، مدفوع به رنگ روشن و ادرار به رنگ تیره است. البته این نوع سرطان در مراحل اولیه هیچ نشانهای ندارد. عوامل خطر سرطان پانکراس (لوزالمعده) مسائل ارثی و ژنتیکی، دیابت، چاقی و کشیدن سیگار است. سرطان پانکراس با ترکیبی از روشهای تصویربرداری و نمونهبرداری تشخیص داده شده و با جراحی، پرتو درمانی، شیمی درمانی و یا ترکیبی از آنها درمان میشود. گاهی برای تسکین درد سرطان پانکراس بیمار، از داروها یا مراقبتهای تسکینی استفاده میشود.

پست های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *